Τα «αόρατα» κορίτσια: Πώς το ΔΕΠΥ παραμένει αδιάγνωστο στις γυναίκες και τι μπορούμε να κάνουμε

Ένα παιδί που «προσπαθεί αρκετά» — αλλά δυσκολεύεται

Φανταστείτε μια μαθήτρια Γυμνασίου που κάθεται ήσυχα στην τάξη, δεν διακόπτει τον δάσκαλο, παραδίδει εργασίες — έστω και την τελευταία στιγμή — και όμως επιστρέφει σπίτι εξαντλημένη, συχνά δακρύζει και δεν μπορεί να εξηγήσει γιατί. Οι γονείς της ανησυχούν, αλλά οι εκπαιδευτικοί τους καθησυχάζουν: «Είναι καλό κορίτσι, λίγο ευαίσθητο, θα περάσει».

Αυτή η εικόνα είναι εξαιρετικά συνηθισμένη στην Ελλάδα — και αντικατοπτρίζει ένα βαθύτερο πρόβλημα στον τρόπο που κατανοούμε και διαγιγνώσκουμε το Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής/Υπερκινητικότητα (ΔΕΠΥ) στα κορίτσια.

Γιατί το ΔΕΠΥ «φαίνεται» διαφορετικό στα κορίτσια

Η επιστημονική κοινότητα αναγνωρίζει εδώ και χρόνια ότι το ΔΕΠΥ εκδηλώνεται με διαφορετικό τρόπο ανάλογα με το φύλο. Τα αγόρια τείνουν να παρουσιάζουν πιο εμφανή συμπτώματα υπερκινητικότητας και παρορμητικότητας — αυτά που «φωνάζουν» μέσα στη σχολική τάξη. Τα κορίτσια, αντιθέτως, εκδηλώνουν συχνότερα τον τύπο «κυρίως απρόσεκτο» του ΔΕΠΥ, με συμπτώματα όπως:

• Δυσκολία στη συγκέντρωση σε εργασίες που απαιτούν εκτεταμένη προσπάθεια, χωρίς εμφανή αναστάτωση
• Υπερβολική ονειροπόληση και τάση να «χάνονται» σε σκέψεις
• Χαμηλή αυτοεκτίμηση και έντονα αισθήματα ντροπής για τις δυσκολίες τους
• Υπερβολική συναισθηματική ένταση (γνωστή ως συναισθηματική δυσρύθμιση)
• Τάση υπερ-αντιστάθμισης: μελετούν εντατικά για να καλύψουν τα κενά τους, εξαντλώντας τον εαυτό τους
• Δυσκολίες στις κοινωνικές σχέσεις, ακόμα και αν εξωτερικά φαίνονται κοινωνικές

Αυτά τα χαρακτηριστικά είναι λιγότερο «ορατά» στο σχολικό περιβάλλον και συχνά αποδίδονται σε άγχος, κατάθλιψη ή απλή «ευαισθησία» — ιδίως σε μια κοινωνία που εξακολουθεί να αναμένει από τα κορίτσια να είναι ήσυχα και συμμορφωμένα.

Οι κοινωνικές προσδοκίες ως εμπόδιο στη διάγνωση

Στην ελληνική πραγματικότητα, τα στερεότυπα φύλου παίζουν ακόμα σημαντικό ρόλο στον τρόπο που αξιολογείται η συμπεριφορά παιδιών. Ένα κορίτσι που διαβάζει ήσυχα αλλά δεν αποδίδει, που ξεχνά εύκολα ή που χρειάζεται ατελείωτες ώρες για να ολοκληρώσει μια εργασία, σπάνια θα οδηγήσει τους ενήλικες γύρω της στο να υποψιαστούν ΔΕΠΥ.

Αντιθέτως, συχνά ακούμε:

• «Είναι λίγο αργή, αλλά θα τα καταφέρει»
• «Δεν προσπαθεί αρκετά»
• «Είναι πολύ ευαίσθητη — χρειάζεται να σκληρύνει»

Αυτές οι ερμηνείες καθυστερούν τη διάγνωση κατά χρόνια — και μερικές φορές μέχρι την ενηλικίωση. Έρευνες δείχνουν ότι τα κορίτσια διαγιγνώσκονται κατά μέσο όρο 2-3 χρόνια αργότερα από τα αγόρια, ενώ πολλές γυναίκες λαμβάνουν τη διάγνωση μόλις στα 30 ή 40 τους χρόνια.

Οι επιπτώσεις της αργής διάγνωσης

Η απουσία έγκαιρης διάγνωσης δεν είναι απλώς ένα ακαδημαϊκό ζήτημα. Τα κορίτσια που μεγαλώνουν χωρίς υποστήριξη για το ΔΕΠΥ τους αντιμετωπίζουν αυξημένο κίνδυνο για:

• Χρόνιο άγχος και κατάθλιψη, καθώς αποδίδουν τις δυσκολίες τους σε προσωπική αποτυχία
• Χαμηλή αυτοπεποίθηση που επηρεάζει επαγγελματικές και προσωπικές επιλογές
• Δυσκολίες στις διαπροσωπικές σχέσεις λόγω παρερμηνευμένων συμπεριφορών
• Εξουθένωση από την υπερπροσπάθεια να «κρύψουν» τις δυσκολίες τους

Πολλές γυναίκες που διαγιγνώσκονται ως ενήλικες αναφέρουν αίσθηση ανακούφισης — επιτέλους έχουν μια εξήγηση για κάτι που τις βασάνιζε χρόνια χωρίς να το κατανοούν.

Τι να κάνουν οι γονείς: Πρακτικά βήματα

Αν αναγνωρίζετε κάποια από τα παραπάνω χαρακτηριστικά στην κόρη σας, ακολουθούν ορισμένα βήματα που μπορείτε να κάνετε:

1. Καταγράψτε τις παρατηρήσεις σας Κρατήστε σημειώσεις για συγκεκριμένες συμπεριφορές, πότε εμφανίζονται και σε ποια πλαίσια. Αυτό θα σας βοηθήσει να παρουσιάσετε μια ολοκληρωμένη εικόνα στον ειδικό.

2. Μιλήστε με τον παιδίατρο ή τον σχολικό ψυχολόγο Ζητήστε παραπομπή σε παιδοψυχίατρο ή νευρολόγο με εμπειρία στο ΔΕΠΥ. Εξηγήστε ότι ανησυχείτε για πιθανό ΔΕΠΥ και ζητήστε ολοκληρωμένη αξιολόγηση — όχι απλώς μια γρήγορη εκτίμηση.

3. Ζητήστε πολυδιάστατη αξιολόγηση Η έγκυρη διάγνωση ΔΕΠΥ απαιτεί πληροφορίες από πολλές πηγές: γονείς, εκπαιδευτικούς, και το ίδιο το παιδί. Βεβαιωθείτε ότι η αξιολόγηση λαμβάνει υπόψη τη συμπεριφορά σε διαφορετικά περιβάλλοντα.

4. Μην δεχτείτε εύκολα την «καθησύχαση» Αν αισθάνεστε ότι οι ανησυχίες σας δεν λαμβάνονται σοβαρά υπόψη, έχετε δικαίωμα να ζητήσετε δεύτερη γνώμη.

Ο ρόλος των εκπαιδευτικών

Οι δάσκαλοι βρίσκονται σε μοναδική θέση να παρατηρήσουν δυσκολίες που δεν φαίνονται αλλιώς. Μερικές πρακτικές που μπορούν να κάνουν διαφορά:

• Να αξιολογούν τη διαδικασία μάθησης, όχι μόνο το αποτέλεσμα
• Να παρατηρούν κορίτσια που φαίνονται «ήσυχα» αλλά δεν αποδίδουν στο αναμενόμενο επίπεδο
• Να αποφεύγουν χαρακτηρισμούς όπως «τεμπέλα» ή «αδιάφορη» χωρίς βαθύτερη διερεύνηση
• Να συνεργάζονται με γονείς και ψυχολόγους για ολιστική κατανόηση της μαθήτριας

Η διάγνωση είναι αρχή, όχι τέλος

Η διάγνωση ΔΕΠΥ δεν είναι ετικέτα — είναι το εφαλτήριο για κατανόηση και υποστήριξη. Κορίτσια που λαμβάνουν έγκαιρη βοήθεια μπορούν να αναπτύξουν στρατηγικές αυτοδιαχείρισης, να βελτιώσουν την ακαδημαϊκή τους απόδοση και — το πιο σημαντικό — να κατανοήσουν τον εαυτό τους με συμπόνια αντί για αυτοκριτική.

Στο ΝουςΥγεία πιστεύουμε ότι κάθε παιδί αξίζει να γίνει «ορατό» — και να λάβει την υποστήριξη που του αρμόζει.